یکی از کاربران انجمن حسابداری، نوشته بود چند سال است با عنوان «حسابدار» کار می کند و حالا مشاوران استخدام به او گفته اند همین درجا زدن در رزومه اش بد دیده می شود. توضیحش هم این بود که در شرکت های کوچک کار کرده و آن جا پله ای برای بالا رفتن نبوده است.
بعد از خواندن چند ده پرسش و پاسخ در انجمن ها و چندین نظرسنجی، به این نتیجه رسیدم:
پیشرفت در حسابداری با سابقه ی بیشتر به دست نمی آید، با کارِ سخت تری که هر سال به گردن می گیرید به دست می آید. در بقیه ی این نوشته به این موارد پرداخته ایم.
چند سال است حسابدارم و هنوز همان جا هستم. ایراد از من است؟ چگونه در حسابداری پیشرفت کنم؟
پاسخ هایی که کاربری در انجمن Another71 گرفت تعارفی نداشت. یکی از اعضا که خودش چند نیرو را مدیریت می کند و در استخدام دست دارد نوشته بود برای خیلی از کارفرماها نگران کننده است که کسی سال ها در یک سطح مانده و هیچ وقت ترفیع نگرفته یا جابه جا نشده باشد؛ و اضافه کرد که هیچ کس خودبه خود به شما سمت یا حقوق بهتر نمی دهد، و اگر دو سه سال در شرکتی بوده اید و هنوز با مدیرتان درباره ی قدم بعدی حرف نزده اید، باید خودتان این گفت وگو را شروع کنید.
نفر دیگری نکته ی ساده تری گفت: در سازمانی که کلاً یک حسابدار دارد، بالا رفتن سخت است. کسی بالای سرتان نیست که از او یاد بگیرید و جایی هم نیست که به آن ارتقا پیدا کنید.
ما هم می دانیم که حسابدارِ تنهای یک شرکت بازرگانی کوچک معمولاً همه کاره است، از صندوق تا لیست بیمه، ولی پنج سال بعد هنوز همان کارها را می کند. اگر وضع شما این است، ایراد از شما نیست؛ از جایی است که ایستاده اید.
«مدرک دارم ولی سابقه ندارم. از کجا شروع به پیشرفت در حسابداری کنم؟»
این پرتکرارترین سؤال در دنیای حسابداری است و سایت های کاریابی تقریباً یک جواب به آن می دهند: با کمک حسابداری یا کارآموزی شروع کنید. در یک راهنمای شغلی خوانده بودم که هیچ آموزش تئوری جای کار روی پرونده ی واقعی را نمی گیرد.
سخت ترین قسمتش این است که کارفرما سابقه می خواهد و سابقه را هم فقط کارفرما می دهد. دو راه برای شکستن این دور هست. یکی کارآموزی با حقوق کم یا بدون حقوق، که کارآموزی زودتر جلو می افتد که سؤال می پرسد و یادداشت برمی دارد. دیگری آموزشی که خودش روی سند واقعی و نرم افزار واقعی بنا شده باشد، تا روز اول کار با فاکتور و دفتر روزنامه غریبه نباشید. برای نمونه، موسسه حسابداری آپاداس دوره هایش را روی همین منطق چیده است: کلاس های آنلاین زنده برگزار می شود، هنرجو روی سرور تمرینِ اختصاصی با نرم افزار کار می کند و پشتیبانی بعد از دوره هم ادامه دارد. کسانی که امکان شرکت به صورت حضوری در کلاس های این آموزشگاه نیستند می توانند سرفصل دوره ی آموزش آنلاین حسابداری همین موسسه را ببینند و با همان چهار سؤال بسنجند. هر آموزشگاه دیگری را هم با همین چهار سؤال محک بزنید.
«کدام مهارت حسابداری واقعاً فرق می سازد؟»
بخش بزرگی از ارزش حسابدار به تسلطش بر قوانین مالیاتی، تکالیف فصلی، ارزش افزوده، مالیات حقوق و قانون کار و تأمین اجتماعی برمی گردد. فرض کنید حسابدار یک شرکت پخش مواد غذایی هستید. ثبت فاکتور فروش را هر کمک حسابداری بعد از دو هفته یاد می گیرد. چیزی که مدیرعامل برایش پول بیشتری می دهد این است که آخر فصل اظهارنامه ی ارزش افزوده بدون مغایرت با سامانه ی مودیان بسته شود.
در پیمایش «Future-Ready Finance» از دو نهاد AICPA و CIMA سی و شش درصد مدیران ارشد مالی گفته اند تحلیل داده یکی از کمبودهای برجسته ی تیمشان است و فقط مهارت های مربوط به هوش مصنوعی بالاتر از آن قرار گرفته. ترجمه ی عملی اش برای حسابدار این است که اکسل را فراتر از جمع و فیلتر بلد باشد (جدول محوری، توابع جست وجو، گزارشی که مدیر بدون توضیح بفهمد) و از گزارش گیری نرم افزار حسابداری نترسد.
«کارم در حسابداری خوب است. پس چرا ترفیع نمی گیرم؟»
در گفت وگوی دیگری در همان انجمن، مدیری نوشته بود حسابداری در تیمش هست که استعداد زیادی دارد ولی با واحدهای دیگر شرکت کنار نمی آید. حرف بعدی اش را می شود روی دیوار اتاق مالی زد: کسی که با بقیه خوب کار نکند احتمالاً بالا نمی رود.
دلیلش روشن است. سرپرست حسابداری بیشتر وقتش را با فروش، انبار و خرید می گذراند، نه با دفتر کل. کسی که سرِ هر فاکتورِ ناقص با انباردار دعوا می کند، هرقدر هم دقیق باشد، برای آن صندلی انتخاب نمی شود.
نکته ی دوم را هم همان پاسخ دهنده ی اول گفته بود: کار خوب اگر دیده نشود حساب نمی شود. مغایرتی که پیدا کرده اید یا جریمه ای که جلویش را گرفته اید باید جایی، ترجیحاً با عدد، به گوش مدیر برسد.
«بمانم یا جای دیگری بروم؟»
اول این که ۹۴ درصد حسابدارها گفته اند به احتمال زیاد یا خیلی زیاد تا پنج سال دیگر در همین حرفه می مانند. دوم این که فقط ۲۶ درصدشان باور دارند اگر در شغل فعلی بمانند به حقوقی که می خواهند می رسند. یعنی بیشترشان از خودِ حسابداری راضی اند و از جایی که نشسته اند نه.
گزارش «Career Paths Reimagined» از انجمن ACCA هم همین جهت را نشان می دهد. طبق خبری که The Accountant از این گزارش منتشر کرد، از حدود ۲٬۶۰۰ عضو و ۱۴۵ کارفرما نظر گرفته اند و نزدیک به ۵۱ درصد پاسخ دهندگان انتظار دارند تا سال ۲۰۳۵ مسیرهای شغلی منعطف جای پله پله بالا رفتنِ سنتی را بگیرد.
معیار ساده ای که از دل پاسخ های انجمن درمی آید این است: اگر در یک سال گذشته کار تازه ای یاد نگرفته اید و بالادستی هم ندارید که از او یاد بگیرید، وقت رفتن است. اگر هنوز هر فصل با چیز تازه ای سروکار دارید، عجله نکنید.
«آیا مدرک حرفه ای حسابداری لازم است؟»
در اکثر انجمن های انگلیسی زبان جواب تقریباً همیشه «بله، CPA بگیر» است. در پژوهشی قدیمی تر از مؤسسه ی حسابداران رسمی سنگاپور، ۸۴ درصد حسابدارها عضویت در یک نهاد حرفه ای را برای پیشرفت شغلی مهم دانسته بودند و ۲۱ درصدشان در پنج سال اول به سمت مدیریتی رسیده بودند.
معادل ایرانیِ این مسیر عنوان «حسابدار رسمی» است که آزمون و شرایط خودش را دارد و راهی چندساله است. برای کسی که تازه شروع کرده، قدم نزدیک تر معمولاً یک دوره ی کاربردی و بعد دو سه سال کار واقعی است. مدرک وقتی اثر دارد که پشتش پرونده ای باشد که خودتان بسته اید.
آموزش را با چه معیاری انتخاب کنیم؟
تقریباً همه ی جواب های بالا یک جا به آموزش می رسند، و فرق دوره ی خوب و بد زیاد است. چهار سؤال پیش از ثبت نام بپرسید:
- مدرس خودش الان در کار مالی یا مالیاتی هست، یا فقط درس می دهد؟
- تمرین ها با سند و فاکتور شبیه واقعی و روی نرم افزار انجام می شود، یا با مثال کتابی روی تخته؟
- قوانین مالیاتی، ارزش افزوده و بیمه در سرفصل هست و به روز است؟
- بعد از تمام شدن دوره، اگر سرِ کار به مشکل خوردید، کسی هست که جواب بدهد؟
وظیفه از همین هفته
یک کار کوچک و مشخص انتخاب کنید که تا حالا به شما نداده اند: تهیه ی صورت مغایرت بانکی، بستن لیست بیمه، یا کمک در گزارش فصلی. به مدیرتان بگویید می خواهید این بار شما انجامش بدهید و او بازبینی کند. اگر هنوز سر کار نیستید، همان کار را با داده ی فرضی در اکسل تمرین کنید و نتیجه را در رزومه بیاورید.
سؤال های پرتکرار
بدون مدرک دانشگاهی حسابداری هم می شود وارد این کار شد؟
بله. به نوشته ی سایت «ایران استخدام»، کسانی که تحصیلات مرتبط ندارند هم با گذراندن دوره ی حسابداری وارد این شغل می شوند، ولی بیشتر کارفرماها اول به سابقه ی کار نگاه می کنند. برای همین شروع معمولاً از کمک حسابداری است، نه از عنوان حسابدار.
از کمک حسابداری تا سرپرستی چقدر طول می کشد؟
عدد ثابتی ندارد و به اندازه ی شرکت بستگی دارد. دو نشانه در دست است: در همان پژوهش سنگاپور ۲۱ درصد حسابدارها ظرف پنج سال به سمت مدیریتی رسیده بودند، و در انجمن Another71 توصیه این بود که اگر دو سه سال در یک شرکت مانده اید و حرفی از قدم بعدی نشده، خودتان موضوع را پیش بکشید.
اکسل را اول یاد بگیرم یا نرم افزار حسابداری؟
نرم افزار حسابداری را سرِ کار و با همان نسخه ای که شرکت دارد یاد می گیرید و از شرکتی به شرکت دیگر عوض می شود. اکسل همه جا همراهتان می آید. اگر وقت محدود دارید، اول اکسل را تا حد جدول محوری و توابع جست وجو جلو ببرید و کنارش با یکی از نرم افزارهای رایج تمرین کنید.
برای پیشرفت، شرکت کوچک بهتر است یا بزرگ؟
هرکدام یک چیز می دهد و یک چیز می گیرد. در شرکت کوچک از صندوق تا لیست بیمه را خودتان انجام می دهید و زود با کل چرخه آشنا می شوید، ولی بالادستی ندارید که کارتان را اصلاح کند. در شرکت بزرگ تر کارتان باریک تر است، اما هم کسی هست که از او یاد بگیرید و هم سمتی که به آن ارتقا پیدا کنید. خیلی ها با اولی شروع می کنند و بعد از دو سه سال به دومی می روند.
