اعسار از محکوم به چیست و چرا به استشهادیه نیاز داریم
اعسار به معنای عدم کفایت دارایی های فرد برای پرداخت بدهی های اوست. زمانی که یک مرجع قضایی حکم به پرداخت مبلغی که به آن محکوم به گفته می شود می دهد و فرد محکوم علیه توانایی پرداخت آن را به صورت یکجا ندارد، می تواند دعوای اعسار مطرح کند. اما صرف ادعای فرد برای دادگاه قابل پذیرش نیست. قانون گذار برای جلوگیری از سوء استفاده افراد متمکن که قصد فرار از دین دارند، اثبات اعسار را منوط به ارائه دلایل محکم و مستند کرده است.
مهم ترین این دلایل، شهادت شهود است که در قالب یک فرم کتبی به نام استشهادیه اعسار تنظیم می شود. این سند نشان می دهد که افراد معتمد و مطلع، وضعیت معیشتی، شغل و درآمد فرد بدهکار را تایید می کنند و گواهی می دهند که او علاوه بر مستثنیات دین، مال دیگری برای پرداخت بدهی در اختیار ندارد. بدون این سند، دادگاه به ندرت حکم به تقسیط بدهی می دهد.
شرایط قانونی و حیاتی برای پذیرش استشهادیه اعسار
برای اینکه دادگاه استشهادیه ارائه شده را بپذیرد و به آن استناد کند، باید شرایط دقیق قانونی در آن رعایت شده باشد. اولین شرط، حضور حداقل دو شاهد است که به طور کامل از وضعیت زندگی و مالی فرد بدهکار آگاهی داشته باشند. این شهود باید در متن استشهادیه قید کنند که از چه طریقی و به چه مدت با مدیون آشنایی دارند. صرف امضا کردن فرم توسط همسایگان یا اقوام بدون ذکر مدت و نحوه آشنایی، باعث بی اعتبار شدن سند می شود و طرف مقابل می تواند به راحتی شهود را جرح کند.
شرط دوم، ذکر دقیق مبلغ محکوم به در متن استشهادیه است. شهود باید گواهی دهند که فرد توانایی پرداخت همین مبلغ مشخص را به صورت یکجا ندارد. شرط سوم، تصریح به نداشتن اموال قابل دسترسی است. شهود باید اعلام کنند که بدهکار علاوه بر مستثنیات دین، هیچ مال منقول یا غیرمنقول دیگری که بتواند از طریق آن بدهی را پرداخت کند، در اختیار ندارد. هرگونه ابهام در این موارد می تواند بهانه ای برای رد دعوا از سوی محکوم له یا قاضی پرونده باشد.
نمونه متن کامل فرم استشهادیه اعسار از محکوم به
متن زیر یک نمونه استاندارد و کامل از فرم استشهادیه است که می توانید آن را کپی کرده و در یک ویرایشگر متن مانند ورد جایگذاری نمایید. دقت کنید که تمام بخش های خالی باید با دقت و بدون خط خوردگی تکمیل شوند.
نمونه متن استشهادیه اعسار از محکوم به
بدین وسیله از کسانی که علم و اطلاع دارند گواهی می طلبم که اینجانب ……………….. فرزند ……………….. به شماره شناسنامه ……………….. صادره از ……………….. و شماره ملی ……………….. با شغل ……………….. به نشانی دقیق: ……………….. که وسیله امرار معاش من ……………….. می باشد، به دلیل عدم تمکن مالی و نداشتن دارایی کافی، قادر به پرداخت یکجای محکوم به به مبلغ ……………….. ریال موضوع دادنامه شماره ……………….. صادره از شعبه ……………….. دادگاه ……………….. نمی باشم. لذا از همسایگان، معتمدین و کسبه محل که از وضعیت معیشتی اینجانب اطلاع دارند استدعا دارم مراتب فوق را با تکمیل و امضای بخش ذیل گواهی نمایند.
امضاء و اثر انگشت مدعی اعسار
گواه اول:
اینجانب ……………….. فرزند ……………….. به شماره ملی ……………….. به نشانی: ……………….. که از طریق ……………….. و با توجه به اینکه به مدت ……………….. سال با مدیون معاشرت و آشنایی دارم، از وضعیت معیشت، نحوه قانونی امرار معاش و میزان درآمد وی که به مبلغ تقریبی ……………….. ریال در ماه است، اطلاع کامل و کافی دارم. همچنین گواهی می دهم که خواهان اعسار، افزون بر مستثنیات دین، هیچ مال منقول یا غیرمنقول قابل دسترسی دیگری ندارد که بتواند به وسیله آن دین خود را بپردازد. با التزام به راستگویی و در نظر گرفتن خداوند متعال، مراتب فوق را گواهی می نمایم.
امضاء و اثر انگشت گواه اول
گواه دوم:
اینجانب ……………….. فرزند ……………….. به شماره ملی ……………….. به نشانی: ……………….. که از طریق ……………….. و با توجه به اینکه به مدت ……………….. سال با مدیون معاشرت و آشنایی دارم، از وضعیت معیشت، نحوه قانونی امرار معاش و میزان درآمد وی که به مبلغ تقریبی ……………….. ریال در ماه است، اطلاع کامل و کافی دارم. همچنین گواهی می دهم که خواهان اعسار، افزون بر مستثنیات دین، هیچ مال منقول یا غیرمنقول قابل دسترسی دیگری ندارد که بتواند به وسیله آن دین خود را بپردازد. با التزام به راستگویی و در نظر گرفتن خداوند متعال، مراتب فوق را گواهی می نمایم.
امضاء و اثر انگشت گواه دوم
مدارک لازم برای ضمیمه کردن به دادخواست اعسار
علاوه بر استشهادیه، تکمیل و ارائه فرم صورت اموال به صورت الزامی است. در این فرم، مدعی اعسار باید کلیه اموال منقول و غیرمنقول، موجودی حساب های بانکی، مطالبات از اشخاص ثالث و هرگونه نقل و انتقال اموال در طی یک سال گذشته را به طور مشروح اعلام کند. عدم ارائه این فهرست یا کتمان بخشی از اموال، موجب صدور قرار رد دعوا یا حتی تعقیب کیفری خواهد شد.
سایر مدارک ضروری که باید به دادخواست پیوست شوند عبارتند از کپی شناسنامه و کارت ملی مدعی اعسار، کپی حکم قطعی محکومیت که مبلغ بدهی در آن مشخص شده است و کپی مدارک شناسایی شهودی که استشهادیه را امضا کرده اند. ارائه این مدارک به صورت یکجا، روند رسیدگی را تسریع می کند.
مهلت قانونی تقدیم دادخواست و جلوگیری از حکم جلب
یکی از حیاتی ترین نکات در دعوای اعسار، رعایت مهلت قانونی است. مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، اگر محکوم علیه ظرف سی روز پس از ابلاغ اجرائیه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دعوای اعسار خویش را اقامه کند، حبس نخواهد شد. این مهلت سی روزه فرصتی طلایی برای جلوگیری از صدور برگه جلب است.
اگر این مهلت بگذرد، فرد همچنان می تواند دادخواست اعسار بدهد، اما دادگاه تنها در صورتی از حبس او خودداری می کند که محکوم له رضایت دهد یا فرد کفیل یا وثیقه معتبر معادل محکوم به ارائه نماید. بنابراین، تاخیر در اقدام می تواند هزینه های مالی و استرس ناشی از ارائه وثیقه را به فرد تحمیل کند.
مجازات سنگین کتمان اموال و اظهار خلاف واقع در اعسار
قانون گذار با افرادی که به قصد فرار از دین، خود را به دروغ معسر معرفی می کنند یا بخشی از اموال خود را کتمان می نمایند، برخورد قاطعانه ای دارد. مطابق ماده ۱۶ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، اگر ثابت شود محکوم علیه برخلاف واقع خود را معسر قلمداد کرده یا از اعلام کامل اموال خودداری نموده است، دادگاه ضمن لغو حکم اعسار صادر شده، او را به مجازات تعزیری درجه هفت محکوم می کند.
این مجازات می تواند شامل حبس از نود و یک روز تا شش ماه، جزای نقدی، شلاق و یا محرومیت از حقوق اجتماعی باشد. علاوه بر این، محکوم له می تواند تقاضا کند که فرد تا زمان اجرای کامل حکم و پرداخت بدهی، بازداشت بماند. این مقررات برای اطمینان از صداقت مدعی اعسار در ارائه صورت اموال طراحی شده است.
چه کسانی نمی توانند دادخواست اعسار بدهند
دعوای اعسار مختص اشخاص حقیقی غیر تاجر است. مطابق ماده ۱۵ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، دادخواست اعسار از تجار و اشخاص حقوقی پذیرفته نمی شود. این افراد در صورتی که توانایی پرداخت دیون خود را نداشته باشند، باید درخواست ورشکستگی بدهند. اشخاص حقوقی شامل شرکت ها، موسسات و سازمان ها هستند و نمی توانند تحت عنوان اعسار از پرداخت بدهی شانه خالی کنند.
تنها استثنا در این بخش، کسبه جزء هستند که بر اساس نظامنامه قانون تجارت، اگر فروش سالیانه یا عایدی آن ها از حد مشخصی کمتر باشد، ممکن است مشمول قوانین خاصی شوند، اما به طور کلی مسیر قانونی برای تجار، اعلام ورشکستگی است نه دعوای اعسار.
اشتباهات رایج که باعث رد فوری دعوای اعسار می شود
بسیاری از دادخواست های اعسار به دلیل اشتباهات ساده اما حیاتی رد می شوند. اولین اشتباه، کلی گویی شهود است. جملاتی مانند ایشان پول ندارد بدون ذکر دلیل، منبع درآمد یا مدت آشنایی، فاقد ارزش اثباتی است و قاضی را قانع نمی کند. دومین اشتباه، عدم تطابق مبلغ ذکر شده در استشهادیه با مبلغ محکوم به در دادنامه است. سومین مورد، فراموش کردن ضمیمه کردن صورت اموال یا ناقص نوشتن آن است.
همچنین، انتخاب شهودی که خود دارای پرونده های مالی باز یا سوء پیشینه هستند، می تواند باعث جرح شهود توسط طرف مقابل و بی اعتبار شدن کل استشهادیه شود. بهتر است شهود از میان همکاران، همسایگان قدیمی یا اقوامی انتخاب شوند که شناخت واقعی و طولانی مدت از وضعیت مالی فرد دارند.
سوالات متداول درباره استشهادیه و دعوای اعسار
آیا می توان بعد از صدور حکم جلب نیز دادخواست اعسار داد؟
بله، صدور حکم جلب مانع از ثبت دادخواست اعسار نیست. اما در این حالت دادگاه برای پذیرش اعسار و جلوگیری از حبس، معمولاً درخواست ارائه وثیقه یا کفیل معتبر می کند تا اطمینان حاصل شود فرد از این راه برای اطاله دادرسی استفاده نمی کند.
آیا شهود باید حتماً در جلسه دادگاه حاضر شوند؟
بله، علاوه بر ارائه استشهادیه کتبی، دادگاه معمولاً شهود را برای ادای شهادت شفاهی و سوگند یاد کردن احضار می کند. عدم حضور شهود در جلسه رسیدگی می تواند منجر به رد دعوا یا بی اعتبار شدن شهادت کتبی شود.
اگر وضعیت مالی بعد از پذیرش اعسار بهتر شود، چه اتفاقی می افتد؟
محکوم له می تواند با ارائه مدارک جدید مبنی بر بهبود وضعیت مالی بدهکار، دادخواست تعدیل تقسیط محکوم به را مطرح کند تا اقساط افزایش یابد. در صورتی که توانایی مالی فرد به حدی برسد که بتواند کل بدهی را بپردازد، اعسار لغو و بدهی به صورت یکجا مطالبه خواهد شد.
مستثنیات دین شامل چه مواردی می شود که شهود باید به آن اشاره کنند؟
مستثنیات دین شامل منزل مسکونی در شأن فرد، اثاثیه ضروری زندگی، آذوقه مورد نیاز، ابزار کار برای امرار معاش و کتب علمی برای اهل تحقیق است. شهود باید گواهی دهند که فرد علاوه بر این موارد ضروری، مال دیگری برای فروش و پرداخت بدهی ندارد.
